Seri (Uyartımlı) Doğru Akım Motorları ve Elektrikli Araç Uygulamaları

1

A– ÇALIŞMASI
Basit hali ile dönmenin meydana gelmesi için bir öteleyen (endüktör) bir ötelenene (endüvi) ihtiyaç vardır.
Elektrik enerjisi ilk olarak endüktöre gelir ve burada bir manyetik alan(kuvvet) meydana gelir ,hem bu manyetik alan hemde manyetik alanın meydana geldiği sargı sabittir.Endüktörün çıkışından endüvi de beslenmektedir.Endüvi bobini ise rulmanlı haraketli olup manyetik alanı endüktörün tersi yöndedir.
Bu gerekçelerle motor mili dönmeye başlar.360 derece dönme sonunda uçlar değiştiği için manyetik alanın yönüde değişir.
Değişken manyetik alan endüvide mekanik yolla elde edildiğinden doğru akımda ve alternatif akımda çalışabilirler.Alternatif akımda çalışanları üniversal motor olarak adlandırılır.

2

C – YOL VERİLMESİ
Endüvi ve Endüktör yapısı birbirine çok benzer.Endüvi sargısı endüktöre göre daha az sipirlidir (daha az manyetizmalı daha az güçlü daha az emk’ lıdır) .Bu sayede arz talep dengeli olsun.Dönen kısımdaki manyetik alan duran kısmı döndürebilecek kadar güçlü saçma bir duruma düşmesin ve karşılıkı anormal güçler çekilmesin.
Bu motorlarda yukarıda anlatılan anormal akımlar ve durumlar oluşmaması için seri sargıya azar azar (dirençle) akım basılır ve sağlıklı yol verilir.

4İlk elektrikli araçlar bu şekilde kontrol ediliyordu.

5

Bu durum son 20 seneye kadar devam etti.Süreç içinde elektronik kontrol daha kolay ve daha ucuz hale geldi(pwm).Seri uyartımlı motorların çalışma karakteristiği ve basitliği ucuz kontrol yöntemleri ile de birleşince güncelliğini korumaya devam etti.

6

D -PARÇALARI
1 – Dağıtıcı / Komitatör (commutator) / Toplayıcı – Kollektör (collector )
Uygulanan akım (d.c) sabit olduğu için Endüktörde oluşan manyetik alanda sabit oldur. Endüvideki manyetik alan değişken olmalı ki endüktör ve endüvi birbirine kuvvet uygulayarak birbirini ötelesin. Bu amaçla kaynaktan gelen akımın endüvi çekiredeğine dağıtımını yapar. Milin her bir turunda akım farklı sargıya geçer ki buda değişken manyetik alan oluşturur.

7

Kollektörün endüktör sargılarından ayrılmış hali8

2 – Fırça ( Kömür) ve Takımı / Brush & Holders
Gelen akımın + ve – uçlardan kollektöre verildiği, yaylı mekanik karbon kömürdür . Kollektör dilimlerine sürtünerek çalışır . Bu yüzden zamanla erir.Geçen akımın büyüklüğüne göre ateş , kıvılcım çıkartır ve yüksek ısıdan dolayı kollektör dilimleri aşınır zamanla bozulur.Motorun çalışma rejimi ve büyüklüğüne göre bu sürtünme ,aşınma ve mekanik bozulmadan dolayı belli aralıklarla temizlenmeli ve yenilenmelidir.D.C motorların en temel bakım gereksinimleri bu yüzdendir.

9Yayı ile beraber fırça ( Karbon kömür )11

Tutucu- yay mekanizması ile fırçanın kollektör dilimine basması (akım bu noktadan sargılara geçer)

12

3 – Endüvi / Armatür / Rotor
Değişken manyetik alanın meydana geldiği dönen kısımdır.

13Komitatör,silisli sac paketi ve motor milinin toplamı = endüvi

 

 

 

 

4 – Endüktör / Field Coil (windings)
Manyetik alanın meydana geldiği döndürücü kısımdır.

14Alan Sargısı ve Fırça Takımı Beraber15

5- Diğer parçalar ( Ön- Arka Rulmanlar , Ön- Arka Kapaklar, Ayak – Flanş Bağlantıları,Klemens Kutusu , Gövde v.b parçalar

16

17

F – DETAYLAR
1 – Yüksek kalkış momenti istenen yerlerde kullanılırlar.
Teorikte endüktör ve endüvi sargısı birbirini desteklediğinden rotorun boş olması durumunda hızın sonzusa gideceği motorun bozulacağı dağılacağı varsayılsa da motor mil ağırlığı bunu engeller.Üniversal motorlar bu motorların aynısı olmakla beraber ev aletleri gibi yüksek hız düşük yük gereken her yerde kullanılır.(blender,mikser,Elektrikli süpürge ,çamaşır makinesi,……) devirleri 10.000 – 18.000 devir / dk civarıdır.

2- Endüvi çok yüksek hızlarda dönebileceği için balanslanmalıdır.
Endüvi sincap kafesli rotorlara göre daha fazla yalpa yapar çünkü bakır sargıların dağılımı daha düzensizdir.

18

19

20

5 – Frenle Besleme (Regenerative brake)
Paralel (shunt- sepex) motorlarda endüvi kısmın bağlantısı ve gücü endüktörden ayrı yapıldığından kontrol devresinden elektrik üretmek görece kolaydır.
Seri uyartımlı ve mıknatıslı d.c (Permanente Magnet D.C) motor bağlantısı nerdeyse aynı olmasına rağmen fren anında mıknatıslı motordan enerji üretmek kolayken uyartımlı seri motor değişiklik ister.Bu sebeple seri uyartımlı motorun endüvisi fren anında endüktör bağlantısından ayrılarak kısa devre edilip endüktör ve endüvi bağımsız hale getirilmelidir (tıpkı P.M seri motorda olduğu gibi).Bahsi geçen bağlantı fren anında basit anahtarlarla (switch) yapılabilir.Daha sonra fren anındaki kinetik enerji endüvide elektrik enerjisine çevrilecek indüksiyonla endüktörden enerji alınabilecektir.

6 – Evrensel (üniversal) Motorla ilişkisi
Seri uyartımlı motorla evrensel motor arasında nerdeyse hiç bir fark yoktur (p.m üniversal motorları saymaz isek).
Seri uyartımlı motorlar yüksek kalkış momenti düşük devir gibi endüstriyel yerlerde tercih edilir.(raylı sistemler , taşımacılık ,maden işleri)
Evrensel motorlar düşük yük yüksek hız uygulamalı ev aletleri gibi yerlerde kendine kullanım alanı bulur.(blender,mikser,süpürge,….)

21

22

 

23

24

25

26

27

28

 

  Önder DALGIÇ

 

 

Seri (Uyartımlı) Doğru Akım Motorları ve Elektrikli Araç Uygulamaları” üzerine bir yorum

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s